Na 5 jaar stopt rector Merlijn Verstraeten

Merlijn Verstraeten, door een enkele collega-directeur ook wel eens gekscherend 'de Robin Hood' van NUOVO genoemd, draagt op één september na vijf jaar haar stokje over als rector van UniC. ‘Ik denk dat ik wel iemand ben die altijd zegt waarvoor ze staat, ook als dat even tegen de zin is van bestuurders.’

Na 28 jaar in het onderwijs - ze begon ooit als docent Duits - is het tijd voor een sabbatical. Maar stilzitten is er niet bij. Engeland (vakantie), Santiago de Compostela (de pelgrimsroute lopen) en India (verblijf in een ashram) lonken. En wellicht voegt ze zich daarna ook nog bij een project van Edukans, de stichting waarvoor ze al jarenlang werkt als vrijwilliger. Of ze terug keert naar het onderwijs weet ze nog niet. ‘Ik wil de tijd nemen om te bedenken wat ik wil.’ Voordat ze vertrekt, blikken we graag nog even met haar terug én vooruit.

Als je terug kijkt op de afgelopen vijf jaar, waar ben je dan het meest trots op?

‘Heel eenvoudig: als ik van (oud-)leerlingen terug krijg wat UniC hen heeft gegeven, dat dat bij ze landt en dat ik dat zie. Dat leerlingen een stem willen hebben in de maatschappij, zichzelf goed kennen en zichzelf durven zijn en dat eigenen, dat vind ik het meest fantastisch. De huidige wereld is spannend en grillig. Beelden van dreigende klimaatrampen, pandemie, armoede, kansenongelijkheid en de invloed van social media domineren ons wereldbeeld. Ik ben er echt van overtuigd dat je nu al kinderen een stem moet geven om het systeem uit te dagen, anders gaat het niet werken. Als ik zie hoeveel kinderen hier naar de klimaatprotesten gaan, dan ben ik daar trots op. Wij waren de eerste school die met een boot op de Utrechtse Canal Pride begon, ook daar ben ik trots op. Die leerlingen die staan daar gewoon voor. En ze spreken ons ook aan, vorige week nog hadden we een workshop van de GSA over hoe wij ons moesten bewegen met pronouns - de nieuwe voornaamwoorden. Ze geven ons dan letterlijk advies. Fantastisch! Wij leren net zoveel van hen als zij van ons.’

Wat was je plan toen je op UniC begon?

‘Toen ik hier kwam was de school een stuk kleiner, toen hadden we 670 leerlingen, nu zijn dat er ongeveer 1052. Die groei was niet per se de bedoeling. Mijn opdracht was: werken aan een gezonde bedrijfsvoering, professionele cultuur en een sterk merk. En ook in die volgorde. Volgens mij is heel veel daarvan gelukt. Alleen geloof ik dat het proces van cultuurprofessionalisering nooit af is, maar ook daarin zijn we een heel eind gekomen. Er waren meerdere teamleiders toen ik hier startte. Maar we vinden - principieel - dat wat voor leerlingen geldt ook voor alle medewerkers moet gelden: zoveel mogelijk eigenaar zijn van je eigen proces. Nu ben ik alleen nog samen met mijn adjunct, er zit verder geen enkele managementlaag tussen. Dat betekent dus ontzettend veel eigenaarschap voor de teams en dat kan omdat we op een heel participerende manier werken. Daar geloof ik heel erg in. Participatie als kernwoord in samenhang met autonomie en dus in samenhang met verantwoordelijkheid. Dat zie je bij leerlingen - vanavond worden er bijvoorbeeld zes pop up restaurants in Utrecht geopend en gerund door eersteklassers, geweldig! - maar je ziet het dus ook bij docenten, mensen dragen bij. Het wordt niet allemaal in een procedure vastgelegd, we werken veel meer vanuit waarden. We zijn ook een school met weinig regels en weinig hiërarchie.’

Waarden?

‘De kernwaarden van UniC zijn door de jaren heen altijd hetzelfde gebleven - eigenheid, verbondenheid en autonomie - maar ze worden wel steeds op een andere manier geladen. Daardoor zijn ze heel zichtbaar en voelbaar. De dialoog tussen medewerkers en leerlingen is zó open, dat vind ik het allermooiste van UniC. Als leerlingen hier klaar zijn, zijn ze gewend om aan het stuur te staan van hun eigen leerproces, kennen ze zichzelf goed en kunnen ze goed samenwerken en zichzelf presenteren. Ik noem dat altijd de ‘toekomstvaste’ skills. Ik denk ook dat een van de onderdelen van het onderwijs is dat een leerling zichzelf beter leert kennen. Wat mij betreft mag je daar een aantal vakken voor schrappen.’

Wat is jouw visie op het onderwijs in de toekomst?

‘Iedereen die mij kent die weet: ik vind dat het onderwijsstelsel niet meer van deze tijd is. De manier waarop we kinderen examen laten doen en allemaal door één hoepel laten springen. Plus ik vind dat je ontzettend ontwikkelingsgericht naar leerlingen moet kijken. En eigenlijk ook alléén ontwikkelingsgericht. Maar ja, als ze daarna allemaal door dezelfde hoepel moet springen dan is die ontwikkeling voor leerlingen natuurlijk niet vrij. Dan zit er een beperking aan het systeem. Maar binnen de set regels nemen we bij UniC wel alle ruimte om ons daarin te bewegen. Dat zou wat mij betreft nog veel meer moeten.’

‘Gisteren had ik nog een onwijs inspirerend gesprek met een leerling uit zes vwo. Ik vroeg aan hem hoe hij tegen het onderwijs in de toekomst aankijkt. Hij zei: ‘Zoals het systeem nu is, is er weinig vertrouwen dat leerlingen uit zichzelf willen leren.’ Ik zie dat ook zo. Ik snap heus wel dat je het hebt over kwalificatie en dat het diploma een heel groot civiel effect heeft, maar als je ziet wat voor stress het nu oproept om in twee weken in het jaar datgene neer te zetten wat je dat briefje oplevert. Dan denk ik: dat is niet nodig. Daarbij mogen we vraagtekens zetten bij het huidige curriculum. We leiden leerlingen op voor beroepen in de toekomst, terwijl ze zelf nog niet weten hoe die eruit gaat zien. Die jongen zei ook nog: ‘Scholen leiden leerlingen op voor de arbeidsmarkt, maar wij zíjn straks die arbeidsmarkt.’ Het is heel interessant om daar over na te denken. Volgens mij moet je een deel van de vakken behouden. Nederlands, Engels en wiskunde zijn dan bijvoorbeeld vakken die je nog met een kwalificatie doet. Daarnaast lijkt het me goed om leerlingen vijf vakken of thema’s te laten kiezen waarin ze zich verdiepend scholen. Zodat ze aan het einde van hun schoolcarrière kunnen laten zien welke ontwikkeling ze daarin hebben doorgemaakt.’

Je weet nog niet zeker of je terug keert in het onderwijs, wat zou jij je collega’s willen meegeven?

‘Ik hoop heel erg dat het onderwijs haar stem pakt om het vorm te geven langs de waarden die nú belangrijk zijn voor wat er in de maatschappij speelt. En dat is wat mij betreft ook een stem tegen het systeem en voor de waarden kansengelijkheid, ontwikkelingsgericht onderwijs, inclusie, solidariteit en duurzaamheid. Ik vind dat we daar een opdracht in hebben. Ik gun het onderwijs echt léf.’

Ook interessant